Kinderogen

Hoe ontwikkelen kinderogen zich?

Een baby wordt geboren met ogen die nog volop in ontwikkeling zijn. In de eerste maanden leert een baby steeds scherper zien en leren de ogen beter samenwerken. Ook ontwikkelt het dieptezien zich. De hersenen spelen hierbij een belangrijke rol: zij leren de beelden van beide ogen samen te voegen tot één scherp beeld.

Ook de ogen zelf groeien. De ogen van een baby zijn kleiner dan die van een volwassene en de meeste baby’s zijn licht verziend (plussterkte). Dat is heel normaal.

Terwijl een kind groeit, groeien de ogen mee. Daarbij neemt de natuurlijke plussterkte meestal geleidelijk af. Kinderen hebben bij een goede ontwikkeling van het oog uiteindelijk geen of nauwelijks een brilsterkte nodig.

Soms verloopt die groei anders. Groeit het oog te veel in de lengte, dan ontstaat bijziendheid. Blijft het oog juist wat korter, dan kan verziendheid blijven bestaan.

Bij veel kinderen stabiliseert de groei van het oog in de tienerjaren. Bij kinderen die bijziend zijn, kan het oog langer doorgroeien. Daardoor kan de minsterkte soms blijven toenemen tot in de jongvolwassen leeftijd.

Wist je dat?

Veel baby’s worden geboren met blauwgrijze ogen. In de eerste maanden tot het eerste levensjaar wordt meer pigment in de iris aangemaakt. Daardoor krijgt een kind zijn of haar uiteindelijke oogkleur.

Oogcontroles bij kinderen

In Nederland worden de ogen van kinderen al vanaf de babyleeftijd gecontroleerd op het consultatiebureau. Later volgen controles via de jeugdgezondheidszorg op de basisschool. Zo kunnen oogproblemen vroeg worden ontdekt.

Na de controles op het consultatiebureau en de basisschool zijn er geen standaard oogcontroles meer. Daarom is het belangrijk dat ouders en verzorgers zelf alert blijven op veranderingen in het zicht van hun kind.

Kinderen vertellen namelijk lang niet altijd dat ze minder goed zien. Ze denken vaak dat iedereen de wereld op dezelfde manier ziet als zij.

Wanneer moet je extra alert zijn?

Het is verstandig om de ogen van je kind te laten onderzoeken als je merkt dat je kind:

• vaak met de ogen knijpt
• dicht op een boek of scherm zit
• scheel kijkt
• regelmatig hoofdpijn heeft
• moeite heeft met lezen
• vaak struikelt of afstanden verkeerd inschat
• klaagt over wazig zien

Twijfel je of je kind goed ziet? Bespreek dit dan met de huisarts. Die kan je zo nodig verwijzen naar een orthoptist, optometrist of oogarts.

Veelvoorkomende oogproblemen bij kinderen

Bijziendheid

Bijziende kinderen zien dichtbij goed, maar in de verte wazig. Bijziendheid ontstaat meestal doordat het oog te lang wordt. Omdat het oog van kinderen nog groeit, kan de minsterkte in de loop van de jeugd verder toenemen. Erfelijke aanleg speelt een rol, maar ook veel dichtbij kijken en weinig buiten zijn kunnen invloed hebben.

Lees meer over bijziendheid →

Verziendheid

Veel baby’s en jonge kinderen zijn van nature een beetje verziend. Meestal neemt deze plussterkte af naarmate de ogen groeien. Blijft de verziendheid bestaan of is deze groter, dan kan een kind moeite krijgen met scherp zien, hoofdpijn krijgen of scheel gaan kijken.

Lees meer over verziendheid →

Scheelzien

Bij scheelzien kijken de ogen niet tegelijkertijd naar hetzelfde punt. Eén oog kan naar binnen, buiten, boven of beneden afwijken. Scheelzien kan aangeboren zijn of later ontstaan. Een snelle diagnose is belangrijk om problemen met de ontwikkeling van het zicht te voorkomen.

Lees meer over scheelzien →

Lui oog

Bij een lui oog ontwikkelt het zicht van één oog zich onvoldoende. Dit ontstaat vaak door scheelzien of doordat beide ogen een verschillende brilsterkte hebben. Hoe eerder de behandeling begint, hoe groter de kans op herstel.

Lees meer over een lui oog →

Cilinderafwijking

Bij een cilinderafwijking (astigmatisme) is het hoornvlies of de ooglens niet helemaal rond. Hierdoor kan een kind zowel dichtbij als veraf wazig zien. Een bril kan het zicht meestal goed corrigeren.

Lees meer over een cilinderafwijking →

Zo help je de ogen van je kind gezond te houden

Je kunt zelf veel doen om de ogen van je kind gezond te houden.

• stimuleer dagelijks buitenspelen en voldoende daglicht
• pas de 20-20-2-regel toe bij lezen en schermgebruik
• beperk schermtijd passend bij de leeftijd van je kind
• zorg voor gezonde en gevarieerde voeding
• bescherm kinderogen met een goede zonnebril met UV400-bescherming
• laat oogklachten of twijfels over het zicht onderzoeken

Veelgestelde vragen

Hieronder vind je veelgestelde vragen over kinderen en hun ooggezondheid. De antwoorden zijn opgesteld door Mieke van Genesen, orthoptist en voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Orthoptisten (NVVO).

1. Bij welke signalen van mijn kind moet ik een specialist raadplegen?

Er zijn veel signalen die kunnen wijzen op oogproblemen. Dit kunnen algemene klachten zijn, zoals hoofdpijn, zere ogen en vermoeidheid. Duidelijkere signalen zijn bijvoorbeeld dat een kind aangeeft wiebelletters te zien of überhaupt niet goed te kunnen zien. Verder kunnen leesproblemen, scheelzien of knijpen met de ogen wijzen op oogproblematiek. Ook kan een leerkracht opmerken dat een kind minder goed ziet.

2. Hoe vaak en vanaf welke leeftijd zouden kinderen een oogonderzoek moeten ondergaan?

Kinderen worden in Nederland vanaf jonge leeftijd op oogafwijkingen onderzocht door de arts op het consultatiebureau of de schoolarts. Als je als ouder twijfelt over of je kind goed ziet, kun je op elke leeftijd een oogonderzoek laten doen. De orthoptisten in Nederland onderzoeken de ogen van kinderen al vanaf de geboorte. Een verwijzing via de huisarts of jeugdarts is wel nodig. Vanaf acht tot tien jaar kunnen kinderen ook bij een optometrist onderzocht worden.

3. Hoe kan ik voorkomen dat mijn kind scheel gaat kijken of een lui oog ontwikkelt?

Scheelzien kun je meestal niet voorkomen.

Bij een scheeloog is er sprake van een afwijkende oogstand. Dit kan ontstaan doordat je kind een bril nodig heeft. Bij een lui oog leert het oog niet goed kijken, omdat het beeld in de hersenen niet goed wordt verwerkt. Ook dat kan komen doordat je kind een bril nodig heeft, of door scheelzien.

Heb je de indruk dat je kind scheelziet? Laat het dan snel onderzoeken. Ga naar de huisarts en laat je doorverwijzen naar de orthoptist. Zo kun je voorkomen dat het oog lui wordt of dat het scheelzien erger wordt.

4. Welke invloed heeft erfelijkheid op de ooggezondheid van mijn kind en kan ik hier preventief iets aan doen?

Aan erfelijkheid voor scheelzien kun je weinig doen. Aan de invloed van erfelijkheid voor een plus-brilsterkte kun je ook niets doen. Aan de invloed van erfelijkheid voor een min-brilsterkte kun je wél iets doen, namelijk zorgen dat je kind zich houdt aan de 20-20-2-regel.

5. Hoe belangrijk is het gebruik van een zonnebril voor kinderen en waar moet ik op letten bij het kiezen van een geschikte zonnebril?

UV-straling kan naast schade aan de huid ook schade aan de ogen geven. Zonder goede bescherming kan teveel zonlicht, zeker in de zomer, schade aan de ogen geven. Kinderogen zijn extra kwetsbaar. Hun pupil is groter en hun ooglens bevat minder beschermend pigment. Blootstelling aan te veel UV-straling beschadigt het hoornvlies en verhoogt het risico op oogziektes. Dat merk je niet direct, maar op latere leeftijd kan dit het verschil betekenen tussen goed of slecht zien. Hoe jonger het kind, hoe kwetsbaarder de ogen. Vooral ouders met baby’s moeten extra alert zijn. Het gezichtje van een baby moet altijd in de schaduw blijven. Zet een zonnebril op bij je kindje of in ieder geval een hoedje of pet.

Het is heel belangrijk dat een zonnebril het hele gezichtsveld bedekt, zodat de zon ook niet van boven af in de ogen kan schijnen. Kies voor een kinderzonnebril met een CE markering van minimaal categorie 3

6. Welke rol speelt voeding voor de ooggezondheid van mijn kind?

Gezonde voeding is belangrijk voor de algehele gezondheid van kinderen en dus ook voor gezonde ogen. Goede voeding draagt bij aan gezonde ogen, nu en op latere leeftijd.

7. Hoe beïnvloedt daglicht de ontwikkeling van de ogen bij kinderen?

Daglicht is goed voor de ontwikkeling van de kinderogen. Met name op de groei van de ogen heeft daglicht een positieve invloed. Het kan een min-brilsterkte voorkomen of minder snel laten toenemen.

8. Wat is de 20-20-2-regel?

De 20-20-2-regel staat voor:

• 20 minuten dichtbij kijken
• Minstens 20 seconden ver weg kijken
• Minimaal 2 uur per dag buiten zijn

Met dichtbij kijken wordt lezen én het gebruik van schermpjes (tablet/telefoon) bedoeld. Na twintig minuten dichtbij kijken is twintig seconden ver weg kijken het advies. Roep na twintig minuten de naam van het kind, trek even de aandacht, dan heb je de 20 seconden al gauw gehad. Daarnaast is twee uur per dag buiten spelen of buiten zijn ontzettend goed voor de kinderogen. Dus loop of fiets naar school, en laat het kind na schooltijd nog een uurtje buitenspelen. Met nog twee keer een kwartiertje schoolpauze zit je dan al snel aan de twee uur.

9. Wat zijn veilige limieten voor dagelijkse schermtijd?

De  adviseert om schermtijd per leeftijd te beperken:

• 0–2 jaar: geen schermtijd
• 2–4 jaar: maximaal 30 minuten per dag
• 4–8 jaar: maximaal 1 uur per dag
• 8–10 jaar: maximaal 1,5 uur per dag
• 10–12 jaar: maximaal 2 uur per dag
• 12+: maximaal 3 uur per dag

Voor alle leeftijden geldt: verdeel schermtijd zoveel mogelijk over de dag en wissel af met pauzes en buitenspelen, bij voorkeur volgens de 20-20-2 regel.

Naast de duur is ook de kijkafstand belangrijk. Houd bij kijken of lezen voldoende afstand: minstens 30 tot 40 centimeter tussen de ogen en een boek of scherm.

Televisie kijken (vanaf één meter voor de televisie) of kijken naar een computerscherm (dat op armlengte staat) zijn niet perse slecht voor de ogen.

10. Hoe belangrijk is het dat mijn kind een bril met de juiste sterkte draagt?

Dat is ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van het kinderoog! Door een bril met een onjuiste sterkte kan bijvoorbeeld een lui oog ontstaan. Het kan ook de toename van een minsterkte extra laten versnellen. Een kind moet daarom altijd een bril hebben die bij de eigen ogen past.

11. Zijn er specifieke oefeningen of activiteiten die de ooggezondheid en het gezichtsvermogen van mijn kind kunnen ondersteunen?

Het allerbelangrijkste is dat kinderen veel buiten spelen/zijn. Als je buiten bent is er veel daglicht, dat is goed voor kinderogen. Daarnaast kan het oog buiten ontspannen, omdat het kind in de verte kijkt: dat geeft de ogen rust en draagt bij aan een gezonde groei van de ogen. Buiten zijn helpt bijziendheid voorkomen of beperken.

12. Vanaf welke leeftijd kunnen kinderen veilig contactlenzen dragen?

Dit hangt van het kind zelf en het soort contactlenzen af. Oogartsen hanteren de leeftijdsgrens vanaf 11 jaar. Een kind moet heel hygiënisch kunnen omgaan met het in- en uitdoen van contactlenzen. Het grootste risico van het dragen van contactlenzen is namelijk de ontwikkeling van een ontsteking die blijvende schade aan het oog kan veroorzaken. Goede hygiëne is daarom enorm belangrijk. Dat betekent: de handen wassen voor het in/uit doen, goede lenzenvloeistof gebruiken, dagelijks de vloeistof verversen en de contactlenzen regelmatig schoonmaken. Bewaar contactlenzen nooit in water en spoel ze er niet mee af. Dit alles is vereist om veilig contactlenzen te dragen. Sommige kinderen zijn hier met 8 jaar al toe in staat en andere kinderen met 17 jaar nog steeds niet.