Oogkanker

Diagnose en behandeling

Diagnose stellen

Bij een vermoeden van oogkanker verwijst de oogarts je door naar een gespecialiseerd centrum. Daar wordt onderzocht of er inderdaad sprake is van een tumor en wat de grootte, de plaats en het type van de tumor zijn.

Om de diagnose te stellen kunnen verschillende onderzoeken worden gedaan:

• Fundoscopie (oogspiegelen): de oogarts bekijkt de binnenkant van het oog om afwijkingen, zoals een verdikking of verkleuring van het vaatvlies, op te sporen.
• Oogechografie: met geluidsgolven worden de grootte en de kenmerken van de tumor in beeld gebracht.
• Fluorescentie-angiografie: na het inspuiten van een contrastvloeistof worden foto’s gemaakt van de bloedvaten in het oog. Dit geeft aanvullende informatie over de tumor.
• MRI-scan: hiermee kan de tumor nauwkeurig in beeld worden gebracht. Een MRI helpt ook bij de voorbereiding van sommige behandelingen. Ook kan een MRI helpen om te onderscheiden of een tumor goedaardig of kwaadaardig is.
• Biopt: soms wordt een klein stukje tumorweefsel afgenomen voor genetisch onderzoek. Hiermee kan het risico op uitzaaiingen beter worden ingeschat.

Dankzij moderne beeldvorming en gespecialiseerde teams kan de diagnose vaak binnen één dag worden gesteld.

Onderzoek naar uitzaaiingen

Bij oogmelanoom is het belangrijk om ook te onderzoeken of de kanker is uitgezaaid. Oogmelanoom zaait meestal uit via de bloedbaan. De lever is daarbij het meest getroffen orgaan, gevolgd door de longen. Uitzaaiingen zijn in een vroeg stadium vaak nog niet zichtbaar.

Daarom worden bij de diagnose meestal ook aanvullende onderzoeken gedaan, zoals:

• een echografie van de lever
• een longfoto
• soms een CT-scan of MRI van de borstkas en buik.

Daarnaast kan genetisch onderzoek van de tumor worden gedaan. Hierbij wordt onder andere gekeken naar afwijkingen zoals monosomie 3 en een BAP1-mutatie. Deze informatie helpt artsen om het risico op uitzaaiingen beter in te schatten en een persoonlijk controleschema op te stellen.

Behandeling van oogkanker

De behandeling hangt af van het type oogkanker, de grootte en de plaats van de tumor en de algemene gezondheid van de patiënt. Het doel is om de tumor te behandelen en – als dat mogelijk is – het oog en het gezichtsvermogen te behouden.

Inwendige bestraling (brachytherapie)

Bij kleine en middelgrote oogmelanomen wordt vaak gekozen voor brachytherapie. Hierbij wordt een klein radioactief schildje tijdelijk op het oog geplaatst, precies ter hoogte van de tumor. Het schildje blijft enkele dagen zitten en geeft plaatselijk straling af, waardoor de tumor wordt vernietigd en het omliggende weefsel zoveel mogelijk wordt gespaard.

Uitwendige bestraling

Bij grotere tumoren of tumoren die dicht bij de oogzenuw liggen, kan uitwendige bestraling nodig zijn.

• Protonentherapie is een zeer nauwkeurige vorm van bestraling waarbij protonen precies op de tumor worden gericht, met minimale schade aan gezond weefsel. Deze behandeling vindt in Nederland plaats in het HollandPTC in Delft. De bestraling gebeurt op vier opeenvolgende dagen.
• Stereotactische bestraling is een andere mogelijkheid. Daarbij wordt de tumor vanuit verschillende richtingen bestraald, waardoor gezond weefsel zo veel mogelijk wordt ontzien. De bestraling gebeurt op vijf opeenvolgende dagen.

Verwijdering van het oog

Soms is de tumor zo groot of zo ongunstig gelegen dat het oog moet worden verwijderd (enucleatie). Tijdens de operatie wordt een implantaat in de oogkas geplaatst. Een week of 6 later wordt een oogprothese aangemeten door een ocularist, dit is een specialist in oogprotheses. Deze prothese wordt speciaal op maat gemaakt en lijkt zoveel mogelijk op het andere oog.

Behandeling van uitzaaiingen

Wanneer oogmelanoom is uitgezaaid, zijn de behandelmogelijkheden op dit moment nog beperkt. Voor sommige patiënten zijn nieuwe behandelingen beschikbaar, zoals gerichte immunotherapie (tebentafusp) of levergerichte chemotherapie, voor tumoren die naar de lever uitgezaaid zijn.

Daarnaast kunnen patiënten met een verhoogd risico op uitzaaiingen in aanmerking komen voor deelname aan klinische studies. Binnen deze studies worden aanvullende systemische therapieën gegeven, met als doel het ontstaan van uitzaaiingen te vertragen of te voorkomen.

• Neoadjuvante therapie: vóór behandeling van de primaire tumor
• Adjuvante therapie: direct na de behandeling van de primaire tumor

Wetenschappelijk onderzoek naar deze aanvullende therapieën is volop in ontwikkeling en biedt hoop voor de toekomst.

Wat kun je zelf doen?

Oogkanker is niet te voorkomen. Wel is het belangrijk om veranderingen in je zicht serieus te nemen en bij klachten een huisarts, optometrist of oogarts te bezoeken. Hoe eerder oogkanker wordt ontdekt, hoe groter de kans dat het oog en het gezichtsvermogen behouden kunnen blijven.

Krijg je de diagnose oogkanker of moet een oog worden verwijderd? Dan kan het prettig zijn om ervaringen te delen met anderen die hetzelfde hebben meegemaakt. Vereniging Oog in Oog biedt informatie, ondersteuning en lotgenotencontact aan mensen met oogkanker, een oogprothese of een oogverwijdering.

Ook de Oogvereniging biedt informatie, ondersteuning en belangenbehartiging voor mensen met een oogaandoening of visuele beperking.