Oog close-up

Nystagmus

Terug

Nystagmus wordt ook wel wiebelogen of trilogen genoemd. Het is het ritmisch heen-en-weer gaan van de oogbollen, zonder dat iemand dit zelf stuurt.

Bij nystagmus beweegt het oog altijd in dezelfde baan. Dit kan van links naar rechts zijn, maar ook van boven naar beneden of in een draaiende beweging. Er zijn twee soorten nystagmus: ruknystagmus, ook wel zaagtandnystagmus genoemd, en pendelnystagmus. Bij ruknystagmus of zaagtandnystagmus gaat de beweging van de oogbol naar de ene kant op snel en naar de andere kant langzaam. Bij pendelnystagmus gaat de beweging naar beide kanten even snel.

Mensen met nystagmus hebben een slecht zicht, zowel wanneer ze van afstand zien als van dichtbij. Ze kunnen moeilijk diepte zien. Sommigen staan geregistreerd als visueel gehandicapt of zelfs blind. Slechts weinig mensen met nystagmus kunnen autorijden.

Nystagmus komt niet vaak voor. Ongeveer 1 op de 1.000 mensen heeft er last van.

Vraag onze folder 'Tips voor gezonde ogen' aan

Deze staat boordevol tips en informatie voor gezonde ogen

Oorzaken van nystagmus

Het is niet helemaal duidelijk wat nystagmus veroorzaakt. De oorzaak van nystagmus kan ook niet altijd gevonden worden. Wel weten we dat het komt door een fout in de besturing van de oogbollen in de hersenen. Hoe dit ontstaat, is een ingewikkeld proces. Het heeft te maken met informatie die de hersenen binnenkomt via verschillende zintuigen, zoals evenwicht, houding en visuele informatie. Daarin kunnen dingen misgaan. Dit kan komen door:

  • Een (aangeboren) afwijking in de bouw of functie van de oogbol, bijvoorbeeld aangeboren staar, aangeboren fouten in de aanleg van het netvlies of de oogzenuw, of albinisme.
  • Een aangeboren afwijking in de besturing van de oogbollen (congenitale nystagmus).
  • Een neurologische aandoening na bijvoorbeeld een hersenbloeding of hersenbeschadiging
  • Vergiftiging door alcohol of drugs.

Meestal is er sprake van de eerste twee genoemde oorzaken van nystagmus. In deze gevallen is de beweging van de ogen meestal horizontaal. Bij neurologische aandoeningen en vergiftiging is de beweging van de ogen meestal verticaal of per oog verschillend.

Het gebruik van drugs tijdens de zwangerschap geeft een verhoogde kans op aangeboren nystagmus bij het kind.

Nystagmus kan ook tijdelijk bij gezonde mensen worden opgewekt. Bijvoorbeeld door een ritje in de draaimolen. Of als steeds weer hetzelfde beeld aan de ogen voorbijflitst. Ook kan het gebruik van bepaalde medicijnen of alcohol nystagmus veroorzaken.

Als nystagmus spontaan optreedt, is het verstandig om naar de dokter te gaan. Deze kan dan uitzoeken of er een oorzaak voor de nystagmus te vinden is, en zo ja welke.

Symptomen van nystagmus

Het duidelijkste symptoom van nystagmus is het heen-en-weer bewegen van de ogen.

Daarnaast kunnen mensen last hebben van het zien van een trillend beeld. Dit gebeurt vooral als mensen nystagmus op latere leeftijd hebben gekregen. Ontstaat nystagmus op jonge leeftijd of is het aangeboren, dan zijn de hersenen vaak nog in staat de trillende beelden te corrigeren.

Een ander symptoom van nystagmus is een verminderde gezichtsscherpte. Dit komt omdat het onmogelijk is gedurende wat langere tijd de blik op één punt te richten. Over het algemeen zien mensen met nystagmus op korte afstand beter dan veraf.

Tot slot hebben vooral mensen met aangeboren nystagmus last van het symptoom hoofdschudden. Zo proberen de hersenen het bewegende beeld stil te zetten. 

Bij stress en nervositeit verergeren de symptomen van nystagmus. Door de stress gaan de oogbollen nog meer bewegen.

Behandeling van nystagmus

Nystagmus kan niet verholpen worden. Wel kunnen bijkomende afwijkingen gecorrigeerd worden, zoals aangeboren staar, brilafwijkingen of scheelzien. Ook zijn er manieren om ervoor te zorgen dat mensen minder last hebben van de nystagmus. Bij ruknystagmus bijvoorbeeld, hebben mensen de neiging om hun hoofd in één bepaalde richting te houden, waarin de nystagmus het minst is. Deze houding kan onprettig zijn. Een oogspiercorrectie kan dit verbeteren. Bij deze operatie worden de oogbollen zo gepositioneerd, dat bij recht vooruitkijken de nystagmus de minste klachten geeft.

Aangeboren nystagmus gaat niet over, maar het wordt meestal ook niet erger. Ook leren mensen met deze vorm van nystagmus er in de loop van hun leven beter mee omgaan.